“Eerst de kinderen, dat besluit neem je in een paar milliseconden”
Op een zomerse zondag in 2012 slaan meerdere gehuurde zeilbootjes om op het Veluwemeer, bij windkracht 5 tot 6. Schipper Jan Balk van KNRM Elburg en zijn bemanning trekken tijdens deze reddingactie tientallen mensen uit het water, onder wie meerdere onderkoelde kinderen. In een paar milliseconden moet Jan beslissen wie als eerste geholpen wordt. “Kinderen hebben het minste vet op de botten, die koelen het snelst af. Die gaan voor.”
De melding van de reddingsactie op het Veluwemeer komt via de Kustwacht binnen. Meerdere zeilboten zijn in de problemen gekomen, maar de precieze locatie is onbekend. “We waren toevallig al in de buurt voor een ander, kleiner klusje. Tegen de zuidwestenwind in voeren we snel richting Harderwijk, waar we ineens een hele reeks omgeslagen zeilbootjes zagen. Mensen in het water, mensen in bootjes vol water. Dan moet je heel snel schakelen.”
Het blijkt te gaan om vijf gehuurde Valk-zeilbootjes met onervaren opvarenden die in verraderlijke windvlagen terecht zijn gekomen. In totaal moeten die dag bij een sterke zuidwestenwind zo’n 27 mensen uit het water of van omgeslagen zeilbootjes gehaald worden. Jan staat met zijn bemanning op het voordek van de reddingboot om mensen aan boord te trekken. “Ik zag kinderen in het water liggen. Dan moet je in een paar milliseconden prioriteren: wie loopt het meeste gevaar? Kinderen eerst. En mensen die volledig in het water liggen gaan voor op mensen die in een volgelopen bootje zitten.”
Eén jongetje maakt diepe indruk op de altijd nuchtere Jan. “Die zakte af en toe helemaal weg, zijn lippen verkleurden van rood naar paars. Ik heb een paar keer tegen zijn schouder geschud om hem bij bewustzijn te houden en mijn eigen halfnatte muts op zijn hoofd gezet. Dat was beter dan niks.”
De bemanning brengt de geredde mensen in meerdere vaartochten naar de kant in Harderwijk, waar inmiddels een hele colonne ambulances en brandweerwagens klaarstaat. Zij worden afgeschermd voor de ook aanwezige pers. De reddingsactie duurt uren. Terug in het boothuis zijn de bemanningsleden compleet uitgeput. “Elke keer weer nieuwe mensen aan boord trekken, overdragen aan de ambulance en gelijk weer terug voor de volgende lading. We waren doorweekt, kapot. De dag erna had ik nog spierpijn. Maar er is niemand overleden of gewond geraakt. Voor mij is dit in 25 jaar toch wel een gedenkwaardige actie geweest.”
Blind vertrouwen op elk bemanningslid
Wat Jan vooral bijblijft, is niet zozeer de fysieke inspanning, maar de complexiteit van de reddingsactie. Hij moest razendsnel de juiste keuzes maken. Wat hem hierbij hielp, was dat hij dit deed met een ervaren ploeg waarop hij blind kon vertrouwen. “De bemanning kende elkaar al 10 jaar. Ik hoefde niks uit te leggen, iedereen wist wat hem of haar te doen stond. Dat maakt in zo'n actie echt het verschil.”
“Mijn drijfveer al die jaren is de combinatie van vrijheid op het water en mensen kunnen helpen. Elke actie is anders en ook na honderden keren blijft dat elke keer weer nieuw. Dát is voor mij de kern van dit vrijwilligerswerk bij de KNRM.”
